การเกษตรคือหัวใจสำคัญของเศรษฐกิจไทย โดยเฉพาะการเพาะปลูกพืชเศรษฐกิจที่สร้างรายได้มหาศาล แต่หลายคนอาจยังสับสนว่าพืชไร่คืออะไร มีความแตกต่างจากพืชสวนอย่างไร และมีชนิดไหนบ้างที่น่าสนใจลงทุน วันนี้ “เพื่อนแท้เงินด่วน” จะพาไปทำความรู้จักกับข้อมูลเชิงลึกของพืชไร่ เพื่อเป็นแนวทางสำหรับเกษตรกรและผู้ที่สนใจเริ่มต้นทำการเกษตร ให้มีความเข้าใจที่ถูกต้องและสามารถวางแผนการผลิตได้อย่างมีประสิทธิภาพ
พืชไร่คืออะไร
พืชไร่ คือ พืชที่ปลูกโดยใช้พื้นที่กว้างขวาง มีลักษณะการปลูกแบบไม่ประณีตเท่าพืชสวน พืชส่วนใหญ่ในกลุ่มนี้จะเป็นพืชล้มลุกที่มีอายุการเก็บเกี่ยวสั้นหรือปานกลาง โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อนำผลผลิตไปใช้เป็นอาหารสำหรับมนุษย์ อาหารสัตว์ หรือเป็นวัตถุดิบป้อนเข้าสู่โรงงานอุตสาหกรรมต่างๆ
ลักษณะเด่นที่สำคัญของพืชไร่ คือความสามารถในการทนทานต่อสภาพดินฟ้าอากาศที่แปรปรวนได้ดีกว่าพืชกลุ่มอื่น มักปลูกในระบบการทำเกษตรแบบแปลงใหญ่ (Large Scale Farming) ที่ต้องอาศัยเครื่องจักรทุ่นแรงในการเตรียมดิน การปลูก และการเก็บเกี่ยว เพื่อให้คุ้มค่าต่อต้นทุนการผลิต นอกจากนี้ ผลผลิตจากพืชไร่มักจะมีลักษณะแห้งหรือสามารถแปรรูปขั้นต้นเพื่อเก็บรักษาไว้ได้นานโดยไม่เน่าเสียง่าย ซึ่งต่างจากผักหรือผลไม้ที่ต้องบริโภคสด
ข้อแตกต่างระหว่างพืชไร่ กับพืชสวน
เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนยิ่งขึ้น การแยกแยะความแตกต่างระหว่างพืชไร่และพืชสวน (Horticulture) เป็นสิ่งที่จำเป็น เพราะส่งผลต่อวิธีการจัดการดูแลและการวางแผนการตลาด โดยเราสามารถเปรียบเทียบข้อแตกต่างหลักๆ ได้ดังนี้
- พื้นที่ปลูก พืชไร่จะเน้นการใช้พื้นที่ราบโล่งกว้างขวาง ปลูกเป็นจำนวนมากในคราวเดียว เพื่อให้ได้ปริมาณผลผลิต (Volume) ที่สูง รองรับความต้องการของตลาดอุตสาหกรรม ในขณะที่พืชสวนอาจใช้พื้นที่น้อยกว่า หรือทำในโรงเรือนได้
- การดูแลรักษา การจัดการพืชไร่จะเน้นระบบการจัดการแบบกว้าง ไม่ต้องการความประณีตหรือการดูแลเอาใจใส่รายต้นที่ละเอียดอ่อนเท่ากับพืชสวน (เช่น ไม้ดอก หรือผลไม้เกรดพรีเมียม ที่ต้องห่อผลหรือตกแต่งกิ่งอย่างระมัดระวัง)
- การเก็บเกี่ยว เนื่องจากปลูกในพื้นที่กว้างพืชไร่จึงนิยมใช้เครื่องจักรกลการเกษตรขนาดใหญ่ในการเก็บเกี่ยวเพื่อความรวดเร็ว ในขณะที่พืชสวนมักใช้แรงงานคนเก็บเกี่ยวเพื่อรักษาความสดและสภาพของผลผลิต
- ลักษณะผลผลิต ผลผลิตจากพืชไร่ส่วนใหญ่จะเป็นเมล็ดแห้ง หัวมัน หรือลำต้น ที่นำไปแปรรูปต่อได้ง่าย ส่วนพืชสวนจะเน้นความสด ใหม่ สวยงาม และรสชาติเพื่อการบริโภคโดยตรง
ประเภทของพืชไร่ แบ่งตามการใช้ประโยชน์
ความหลากหลายของพืชไร่นั้นมีมาก เพื่อให้ง่ายต่อการศึกษาและวางแผนการปลูก เราสามารถจำแนกประเภทของพืชไร่ตามลักษณะการนำไปใช้ประโยชน์ทางเศรษฐกิจ ได้เป็น 6 ประเภทหลัก ดังนี้:
1. พืชประเภทธัญพืช (Cereal Crops)
ถือเป็นพืชไร่กลุ่มที่สำคัญที่สุดต่อความมั่นคงทางอาหารของโลก เพราะเป็นแหล่งพลังงานหลักของมนุษย์ พืชกลุ่มนี้เป็นพืชตระกูลหญ้าที่ใช้เมล็ดเป็นอาหาร
ตัวอย่าง ข้าว (Rice), ข้าวโพด (Corn), ข้าวฟ่าง (Sorghum), ข้าวสาลี (Wheat) และข้าวโอ๊ต
2. พืชตระกูลถั่ว (Legumes)
เป็นกลุ่มพืชไร่ที่ให้คุณค่าทางโภชนาการสูง โดยเฉพาะโปรตีน และยังมีประโยชน์ในแง่ของการบำรุงดิน เนื่องจากรากถั่วมีปมที่ช่วยตรึงไนโตรเจนในดินได้ เกษตรกรจึงนิยมปลูกสลับกับพืชหลัก
ตัวอย่าง ถั่วเหลือง (Soybean), ถั่วลิสง (Peanut), ถั่วเขียว (Mung bean) และถั่วมะแฮะ
3. พืชหัว (Root and Tuber Crops)
คือพืชไร่ที่มีการสะสมอาหารจำพวกแป้งไว้ที่รากหรือลำต้นใต้ดิน เป็นแหล่งคาร์โบไฮเดรตที่สำคัญ และเป็นวัตถุดิบหลักในอุตสาหกรรมแป้งและพลังงานทดแทน
ตัวอย่าง มันสำปะหลัง (Cassava), มันเทศ (Sweet potato) และมันฝรั่ง (Potato)
4. พืชน้ำมัน (Oil Crops)
ในยุคปัจจุบันพืชไร่กลุ่มนี้มีความสำคัญเพิ่มขึ้นอย่างมาก เพราะนอกจากจะใช้ประกอบอาหารแล้ว ยังเป็นพืชพลังงานไบโอดีเซลอีกด้วย โดยใช้น้ำมันที่สกัดได้จากเมล็ดหรือเนื้อเยื่อ
ตัวอย่าง ทานตะวัน (Sunflower), ปาล์มน้ำมัน (Oil palm), ละหุ่ง (Castor), งา (Sesame) และถั่วเหลือง (ซึ่งจัดเป็นพืชน้ำมันได้เช่นกัน)
5. พืชเส้นใย (Fiber Crops)
เป็นพืชไร่ที่ปลูกเพื่อนำเส้นใยจากส่วนต่างๆ ของต้นมาใช้ประโยชน์ในอุตสาหกรรมสิ่งทอ เครื่องนุ่งห่ม และบรรจุภัณฑ์
ตัวอย่าง ฝ้าย (Cotton), ปอ (Jute), นุ่น (Kapok) และป่านสอนนารายณ์
6. พืชไร่อื่นๆ (น้ำตาล, อาหารสัตว์, เครื่องเทศ)
นอกจากกลุ่มข้างต้น ยังมีพืชไร่เศรษฐกิจอื่นๆ ที่สำคัญ เช่น พืชที่ให้ความหวาน พืชสมุนไพร หรือพืชสำหรับเลี้ยงปศุสัตว์
ตัวอย่าง อ้อย (Sugarcane) สำหรับผลิตน้ำตาล, ยาสูบ (Tobacco), และหญ้าอาหารสัตว์สายพันธุ์ต่างๆ
เจาะลึก 5 อันดับพืชไร่เศรษฐกิจที่สำคัญในประเทศไทย
ประเทศไทยได้ชื่อว่าเป็นอู่ข้าวอู่น้ำ มีสภาพภูมิประเทศที่เหมาะสมแก่การเพาะปลูก ส่งผลให้มีพืชไร่หลายชนิดที่กลายเป็นพืชเศรษฐกิจหลัก สร้างรายได้เข้าประเทศมหาศาล หากใครกำลังมองหาลู่ทางทำเกษตร นี่คือ 5 อันดับพืชไร่ที่ตลาดยังคงมีความต้องการสูงต่อเนื่อง
1. ข้าว
ข้าวคือชีวิตของคนไทยและเป็นพืชไร่ส่งออกอันดับหนึ่ง การปลูกข้าวในปัจจุบันมีการพัฒนาสายพันธุ์ให้ทนทานต่อโรคและให้ผลผลิตสูงขึ้น ไม่ว่าจะเป็นข้าวหอมมะลิ ข้าวเจ้า หรือข้าวเหนียว ตลาดข้าวโลกยังคงมีความต้องการสูง แต่เกษตรกรต้องเน้นเรื่องการลดต้นทุนและการจัดการน้ำเพื่อให้ได้กำไรสูงสุด
2. มันสำปะหลัง
มันสำปะหลังเป็นพืชไร่มหัศจรรย์ที่ทนแล้งได้ดีและปลูกง่าย เหมาะกับสภาพดินในหลายพื้นที่ของไทย ความต้องการมันสำปะหลังไม่ได้หยุดอยู่แค่การทำแป้งมัน แต่ยังขยายตัวไปสู่อุตสาหกรรมอาหารสัตว์และพลังงานเอทานอล ทำให้ราคาในปีที่ผ่านมาค่อนข้างมีเสถียรภาพ
3. อ้อย
อุตสาหกรรมน้ำตาลทรายของไทยติดอันดับต้นๆ ของโลก อ้อยจึงเป็นพืชไร่ที่มีระบบโควตาและการประกันราคาที่ค่อนข้างชัดเจน การปลูกอ้อยโรงงานต้องอาศัยการจัดการแปลงที่ดีและการขนส่งที่มีประสิทธิภาพ นอกจากน้ำตาลแล้ว กากอ้อยและกากน้ำตาลยังนำไปผลิตไฟฟ้าและเอทานอลได้อีกด้วย
4. ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์
ด้วยการเติบโตของอุตสาหกรรมปศุสัตว์ (ไก่เนื้อ, สุกร) ทำให้ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์เป็นพืชไร่ที่ขาดแคลนในบางช่วงเวลาและมีความต้องการสูงมาก การปลูกข้าวโพดหลังนาหรือปลูกในพื้นที่ที่เหมาะสม จึงเป็นทางเลือกที่สร้างรายได้เร็ว เนื่องจากมีรอบการปลูกที่สั้นกว่าอ้อยหรือมันสำปะหลัง
5. ยางพารา และปาล์มน้ำมัน
แม้ในบางตำราอาจจัดเป็นไม้ยืนต้น แต่ในเชิงเศรษฐกิจระดับมหภาค ทั้งสองชนิดถือเป็นพืชอุตสาหกรรมที่มีลักษณะการจัดการคล้ายคลึงกับพืชไร่ (แปลงใหญ่, แปรรูป) ปาล์มน้ำมันเป็นพืชน้ำมันที่มีความต้องการในตลาดอาหารและพลังงานสูง ส่วนยางพารายังคงจำเป็นในอุตสาหกรรมยางรถยนต์และถุงมือยาง
แนวโน้มการปลูกพืชไร่ในอนาคต
โลกของการเกษตรกำลังเปลี่ยนผ่านเข้าสู่ยุคดิจิทัล การทำไร่แบบเดิมที่รอฟ้าฝนอาจไม่เพียงพออีกต่อไป แนวโน้มการปลูกพืชไร่ในอนาคตจึงมุ่งเน้นไปที่ “เกษตรแม่นยำ” หรือ Smart Farming
การนำเทคโนโลยีเข้ามาช่วยจัดการดูแลพืชไร่ เช่น การใช้โดรนเพื่อพ่นปุ๋ยและยา การใช้ระบบเซนเซอร์วัดความชื้นในดินเพื่อควบคุมระบบน้ำ หรือการใช้รถเกี่ยวนวดข้าวที่มีระบบ GPS ช่วยให้เกษตรกรสามารถลดต้นทุนแรงงาน ลดการสูญเสียผลผลิต และเพิ่มคุณภาพของพืชไร่ให้ได้มาตรฐานโรงงาน การปรับตัวเข้าหาเทคโนโลยีเหล่านี้คือหนทางรอดที่ยั่งยืนสำหรับเกษตรกรยุคใหม่
นอกจากนี้ การแปรรูปเพิ่มมูลค่าก็เป็นอีกหนึ่งเทรนด์สำคัญ แทนที่จะขายผลผลิตพืชไร่ในรูปแบบวัตถุดิบเพียงอย่างเดียว เกษตรกรเริ่มรวมกลุ่มกันเพื่อแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์สำเร็จรูป เช่น แป้งกล้วย ขนมขบเคี้ยวจากธัญพืช หรือผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ ซึ่งช่วยสร้างอำนาจต่อรองและรายได้ที่มั่นคงกว่า
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับพืชไร่
พืชไร่ กับ พืชสวน ต่างกันอย่างไร
จุดสังเกตง่ายๆ คือ พืชไร่เน้นการปลูกในพื้นที่กว้าง ดูแลไม่พิถีพิถันมาก ส่วนใหญ่เป็นพืชล้มลุกเพื่ออุตสาหกรรม (เช่น ข้าว, ข้าวโพด) ส่วนพืชสวนต้องการการดูแลเอาใจใส่ใกล้ชิด (ประณีต) มักเป็นผลไม้ ไม้ดอก หรือผักที่เน้นบริโภคสด
พืชไร่เศรษฐกิจที่น่าปลูกในปีนี้มีอะไรบ้าง
พืชที่มีความต้องการตลาดสูงสม่ำเสมอ ได้แก่ มันสำปะหลัง (แปรรูปได้หลากหลาย), ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ (ความต้องการอาหารสัตว์สูง) และอ้อยโรงงาน ทั้งนี้ควรศึกษาพื้นที่และแหล่งรับซื้อในท้องถิ่นประกอบด้วย
ผลไม้ถือเป็นพืชไร่หรือไม่
ไม่ใช่ ผลไม้จัดเป็น “พืชสวน” (Horticulture) เนื่องจากต้องการการดูแลรักษาที่ประณีตกว่า และมักเน้นการบริโภคผลสด ต่างจากพืชไร่ที่เน้นแปรรูปหรือเป็นวัตถุดิบ
สรุปบทความ
โดยสรุปแล้ว พืชไร่เป็นกลุ่มพืชที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อระบบเศรษฐกิจและการบริโภค หากมีการจัดการที่ดีก็จะสร้างผลตอบแทนที่คุ้มค่า หากเกษตรกรท่านใดมีโฉนดที่ดินต้องการเงินทุนหมุนเวียน บริการสินเชื่อโฉนดที่ดินจากเพื่อนแท้ เงินด่วน พร้อมช่วยให้การไถ่ถอนจำนอง หรือขอสินเชื่อใหม่เป็นเรื่องง่าย ไม่ต้องกังวลเรื่อง ดอกเบี้ยจำนอง ที่สูงเกินจริง เราอนุมัติไว ให้วงเงินสูงสุดถึง 130% ของราคาประเมิน โดยไม่ต้องเสียเวลาไปจดจำนองที่กรมที่ดิน ช่วยให้สภาพคล่องทางการเงินกลับมาดีขึ้นได้ทันที
