หนึ่งในปัญหาคลาสสิกที่คนต่างจังหวัดหรือเกษตรกรไทยต้องเจออยู่บ่อยครั้งคือการเข้าทำประโยชน์ในพื้นที่มาอย่างยาวนาน แต่กลับพบว่าตนเองถือครองที่ดินไม่มีโฉนด หรือไม่มีใบครุฑแดงแสดงกรรมสิทธิ์ที่ชัดเจน ส่งผลให้เกิดความกังวลใจตามมาว่าทรัพย์สินผืนนี้จะสามารถนำไปซื้อขาย ส่งต่อเป็นมรดก หรือนำไปยื่นกู้เงินเพื่อใช้เป็นทุนหมุนเวียนได้หรือไม่ ซึ่งบทความนี้จะพาไปรู้ทันกฎหมายเกี่ยวกับที่ดิน ที่ว่างเปล่า และบ้านไม่มีโฉนด พร้อมคลายทุกข้อสงสัยเกี่ยวกับสิทธิการซื้อขายที่ดินหรือบ้านที่ไม่มีโฉนดที่ดินไปพร้อมกันครับ
Key Takeaways
- ที่ดินไม่มีโฉนดจัดเป็นที่ดินมือเปล่า ซึ่งผู้ครอบครองจะมีเพียงสิทธิในการทำประโยชน์และอยู่อาศัย แต่ยังไม่มีกรรมสิทธิ์ในทางกฎหมายเหมือนโฉนด น.ส.4
- บรรดาที่ดินมือเปล่าเอกสาร น.ส.3 ก. (ครุฑดำ) มีความน่าเชื่อถือสูงสุด โดยสถาบันการเงินบางแห่งยินยอมรับจดจำนองเพื่อเปลี่ยนเป็นเงินทุนได้
- ใบ ส.ค.1 และ ภ.บ.ท.5 ไม่ใช่เอกสารสิทธิตามกฎหมายที่ดิน จึงไม่สามารถนำไปจดจำนองกับสถาบันการเงินในระบบได้ และซื้อขายได้เพียงการส่งมอบครอบครองเท่านั้น
- เจ้าของสามารถเปลี่ยนที่ดินทำกินไม่มีโฉนดให้เป็นโฉนดถาวรได้ ผ่านโครงการเดินสำรวจของกรมที่ดิน โดยมีเงื่อนไขสำคัญคือต้องไม่ทับซ้อนกับที่ดินของรัฐหรือเขตป่าสงวน
ที่ดินไม่มีโฉนดคืออะไร?
ที่ดินไม่มีโฉนดในทางกฎหมายที่ดินจะถูกเรียกว่า “ที่ดินมือเปล่า” ซึ่งหมายถึงพื้นที่ผืนที่ราษฎรเข้าไปตั้งรกราก จับจอง หรือทำมาหากินแล้ว แต่ยังไม่มีหนังสือแสดงกรรมสิทธิ์อย่างสมบูรณ์ (น.ส.4) ส่งผลให้ผู้ถือครองมีเพียงสิทธิครอบครองเท่านั้น โดยปัจจุบันรูปแบบเอกสารสิทธิโฉนดที่ดินมือเปล่ามีกี่แบบสามารถสรุปรายละเอียดตัวอย่างเอกสารที่ใกล้เคียงโฉนดที่ดินได้ดังนี้ครับ
- ส.ค.1 (ใบแจ้งการครอบครองที่ดิน) : เป็นบันทึกการแจ้งจับจองที่ดินที่ราษฎรเคยไปแจ้งต่อนายอำเภอไว้ในอดีต และไม่ใช่หนังสือรับรองหรือแสดงกรรมสิทธิ์ ทำให้ไม่สามารถไปจดทะเบียนโอนสิทธิ์ หรือทำเอกสารหนังสือสัญญาซื้อขายที่สำนักงานที่ดินได้ เนื่องจากเป็นที่ดินที่ไม่มีโฉนดครับ
- น.ส.3 และ น.ส.3 ก. (หนังสือรับรองการทำประโยชน์) : แบ่งแยกย่อยเป็น น.ส.3 (ครุฑเขียว) ซึ่งเป็นหนังสือรับรองที่ยังไม่มีระวางรูปถ่ายทางอากาศที่แน่นอน และน.ส.3 ก. (ครุฑดำ) ที่มีระวางรูปถ่ายทางอากาศกำกับไว้เรียบร้อยแล้ว ทำให้เปลี่ยนเป็นโฉนดที่ดินได้ง่ายที่สุดครับ
- ภ.บ.ท.5 (ใบชำระภาษีบำรุงท้องที่) : ใบเสร็จที่แสดงว่าได้จ่ายภาษีบำรุงท้องที่ให้แก่หน่วยงานปกครองส่วนท้องถิ่น ซึ่งไม่ได้เป็นหลักประกันว่าเป็นเจ้าของที่ดิน และไม่สามารถใช้ต่อสู้ทางกฎหมายกับรัฐบาลได้ครับ
ที่ดินไม่มีโฉนดกู้เงินได้ไหม ทำธุรกรรมอะไรได้บ้าง?
สำหรับผู้ถือครองสิทธิที่ดินทำกินไม่โฉนด ที่กำลังประสบปัญหาสภาพคล่องทางการเงิน และต้องการทราบว่าหากมีเพียงที่ดินที่ไม่มีโฉนดจะสามารถนำไปขอสินเชื่อโฉนดที่ดินได้หรือไม่ คำตอบคือสามารถทำได้ แต่จะถูกจำกัดสิทธิ์ตามประเภทของเอกสารที่ถืออยู่ โดยมีเงื่อนไขและข้อกำหนดที่แตกต่างกันดังนี้ครับ
- การยื่นขอสินเชื่อกับสถาบันการเงิน : หากเอกสารที่ถืออยู่คือ น.ส.3 หรือ น.ส.3 ก. สามารถเดินเข้าไปติดต่อธนาคารพาณิชย์หรือสถาบันการเงินหลายแห่งเพื่อยื่นกู้ได้ เนื่องจากเอกสารกลุ่มนี้กฎหมายอนุญาตให้นำไปจดทะเบียนจำนองเพื่อค้ำประกันหนี้ได้ถูกต้อง แต่อาจจะได้รับสัดส่วนวงเงินกู้ที่น้อยกว่าที่ดินโฉนดครุฑแดงเล็กน้อย ส่วนกรณีของ ส.ค.1 หรือ ภ.บ.ท.5 ธนาคารในระบบจะไม่รับพิจารณาอย่างเด็ดขาด เนื่องจากไม่มีหลักประกันกรรมสิทธิ์ที่ชัดเจน ทำให้เสี่ยงต่อการฟ้องบังคับคดีครับ
- การจำนองและจำนำที่ดิน : การจำนองที่ดินจะทำได้เฉพาะที่ดินที่มีโฉนด หรือ น.ส.3 และ น.ส.3 ก. เท่านั้น เพราะต้องมีการบันทึกสลักหลังและจดทะเบียนอย่างเป็นทางการต่อหน้าเจ้าพนักงานที่ดิน ส่วนที่ดินกลุ่ม ภ.บ.ท.5 หรือ ส.ค.1 หากต้องการนำไปเป็นหลักประกันกู้ยืมเงิน ธุรกรรมที่เกิดขึ้นจะเรียกว่าการทำสัญญากู้เงินส่วนบุคคล แล้วนำตัวเอกสารสิทธิ์ฉบับจริงมาวางไว้เป็นตัวประกันคล้ายการจำนำ ซึ่งเจ้าหนี้จะไม่สามารถบังคับยึดทรัพย์ขายทอดตลาดผ่านกรมบังคับคดีได้ ทำให้หากลูกหนี้ผิดนัดชำระหนี้จะทำได้เพียงยื่นฟ้องตามสัญญากู้ยืมเงินทั่วไปเท่านั้นครับ
วิธีขอออกโฉนดที่ดิน เปลี่ยนจาก น.ส.3/ส.ค.1 เป็นโฉนด
การเปลี่ยนสถานะจากที่ดินทำกินมือเปล่าให้กลายเป็นโฉนดครุฑแดง (น.ส.4) คือเป้าหมายสูงสุดของคนที่มีที่ดินไม่มีโฉนด เพราะไม่เพียงแต่จะช่วยเพิ่มมูลค่าราคาทรัพย์สินให้พุ่งสูงขึ้นหลายเท่าตัว แต่ยังสร้างความอุ่นใจในแง่ของกฎหมายด้วยในเวลาเดียวกัน ซึ่งหากต้องการหาโฉนดที่ดินใหม่ให้ดำเนินการดังนี้ครับ
1. เตรียมหลักฐานและข้อมูลในการขอเอกสาร
ก่อนจะเดินทางไปสำนักงานที่ดิน สิ่งแรกที่ต้องทำคือการตรวจสอบคุณสมบัติของที่ดินและเตรียมหลักฐานให้พร้อม โดยเงื่อนไขข้อบังคับเด็ดขาดคือที่ดินผืนดังกล่าวต้องไม่ตั้งอยู่ในเขตที่ดินหวงห้ามของทางราชการ เช่น ไม่ทับซ้อนกับแนวเขตป่าสงวนแห่งชาติ, เขตอุทยานแห่งชาติ, ที่ราชพัสดุ หรือที่สาธารณประโยชน์ที่ประชาชนใช้ร่วมกัน และผู้ยื่นคำขอต้องเป็นผู้ครอบครองเข้าทำประโยชน์ในพื้นที่จริง โดยเอกสารสำคัญที่ต้องใช้จะเป็นสิ่งต่าง ๆ เหล่านี้ครับ
- หลักฐานที่ดินเดิมฉบับจริง : หนังสือรับรองการทำประโยชน์ น.ส.3, น.ส.3 ก. หรือใบแจ้งการครอบครอง ส.ค.1
- เอกสารส่วนตัว : บัตรประจำตัวประชาชนและทะเบียนบ้านของผู้ถือครองสิทธิ์ (ตัวจริงพร้อมสำเนา)
- หลักฐานอื่น ๆ (ถ้ามี) : สัญญาซื้อขายที่ดินไม่มีโฉนด ใบเสร็จการเสียภาษี หรือเอกสารแสดงการสืบสิทธิ์จากเจ้าของเดิมในอดีต
2. เตรียมค่าใช้จ่ายในการดำเนินการ
การอัปเกรดที่ดินมือเปล่าเป็นโฉนดครุฑแดงมีอัตราค่าธรรมเนียมตามกฎกระทรวงที่ต่ำมาก ซึ่งถือว่าคุ้มค่าเมื่อเทียบกับมูลค่าของที่ดินที่จะเพิ่มขึ้นหลังได้โฉนด โดยมีค่าใช้จ่ายพื้นฐานที่ต้องจัดเตรียมไว้ดังนี้ครับ
- ค่าคำขอ : แปลงละ 5 บาท
- ค่าธรรมเนียมการออกโฉนดที่ดิน : ฉบับละ 50 – 100 บาท (ขึ้นอยู่กับขนาดของเนื้อที่ดิน)
- ค่าหลักเขตที่ดิน : หลักละ 15 บาท
- ค่าประกาศและปิดประกาศ : แปลงละ 20 บาท
- ค่าใช้จ่ายในการรังวัด : ในกรณีที่ยื่นคำขอออกโฉนดเฉพาะราย จะมีค่าธรรมเนียมการรังวัด ค่าครองชีพช่าง และค่าใช้จ่ายส่วนอื่น ๆ เพิ่มเติมตามทำเลและขนาดพื้นที่ แต่หากเป็นการออกโฉนดตามโครงการเดินสำรวจประจำปีของรัฐบาล ค่าใช้จ่ายในส่วนของการรังวัดนี้จะได้รับการยกเว้นหรือจ่ายในอัตราที่ต่ำมาก
- ค่าออกโฉนดที่ดิน : เริ่มต้น 50 บาท
3. ดำเนินการขอเอกสารตามขั้นตอน
เมื่อเตรียมเอกสารและงบประมาณเรียบร้อยแล้ว ขั้นตอนการเปลี่ยนที่ดินมือเปล่าเป็นโฉนดครุฑแดง จะดำเนินไปตามกระบวนการมาตรฐานของกรมที่ดินเหล่านี้ครับ
- ยื่นคำร้อง : เดินทางไปยื่นคำร้องเฉพาะราย ณ สำนักงานที่ดินท้องที่ หรือยื่นความจำนงเมื่อทางราชการประกาศเปิดโครงการเดินสำรวจออกโฉนดที่ดินในพื้นที่ของคุณ
- รังวัดและสอบสวนสิทธิ์ : เจ้าหน้าที่ช่างรังวัดจะลงพื้นที่จริงเพื่อทำการปักหมุดแนวเขต วัดขนาดเนื้อที่อย่างละเอียด และทำการสอบสวนสิทธิ์ครอบครองโดยอ้างอิงและเทียบเคียงกับหลักฐานเดิมที่ถืออยู่ (น.ส.3 หรือ ส.ค.1)
- ปิดประกาศสิทธิ์ 30 วัน : หลังจากรังวัดเสร็จสิ้น สำนักงานที่ดินจะทำหนังสือประกาศแจ้งเรื่องการออกโฉนด เพื่อนำไปปิดประกาศไว้ ณ สำนักงานที่ดินจังหวัด ที่ว่าการอำเภอ หรือที่ทำการกำนัน/ผู้ใหญ่บ้าน เป็นระยะเวลา 30 วัน เพื่อเช็กว่ามีผู้ใดมาคัดค้านแนวเขตหรือโต้แย้งสิทธิ์หรือไม่
- อนุมัติและรับโฉนด : เมื่อครบกำหนด 30 วันแล้วไม่มีผู้ใดมายื่นเรื่องคัดค้าน เจ้าพนักงานที่ดินจะดำเนินการจัดพิมพ์และออกโฉนดครุฑแดง (น.ส.4) ฉบับสมบูรณ์ให้มารับกลับไปครอบครองอย่างถูกต้องตามกฎหมาย
เอกสารสำคัญที่ต้องเตรียมในการขอออกโฉนด
ก่อนไปขอโฉนดใหม่ให้กับที่ดินไม่มีโฉนดการเตรียมเอกสารให้พร้อมและครบถ้วนก่อนเดินทางไปสำนักงานที่ดิน จะช่วยให้ขั้นตอนการเปลี่ยนสิทธิ์ทำกินมือเปล่าให้เป็นโฉนดครุฑแดงเป็นไปด้วยความรวดเร็ว โดยเอกสารสำคัญที่ต้องจัดเตรียมสามารถแบ่งออกเป็น 3 หมวดหมู่หลัก ๆ ดังนี้ครับ
เอกสารส่วนตัว
- บัตรประจำตัวประชาชนของผู้ยื่นคำขอ (ตัวจริงพร้อมสำเนา)
- ทะเบียนบ้านของผู้ยื่นคำขอ (ตัวจริงพร้อมสำเนา)
- หลักฐานการเปลี่ยนชื่อ-สกุล หรือทะเบียนสมรส กรณีที่ชื่อในเอกสารที่ดินเก่าไม่ตรงกับปัจจุบัน
เอกสารที่ดิน
- หนังสือแสดงรับรองการทำประโยชน์ฉบับจริง (น.ส.3 หรือ น.ส.3 ก.) หรือใบแจ้งการครอบครอง (ส.ค.1)
- ใบเสร็จรับเงินภาษีบำรุงท้องที่ (ภ.บ.ท.5) ย้อนหลังทุกปีที่มีการถือครอง (ถ้ามี)
- เอกสารแบบฟอร์มสัญญาซื้อขายที่ดินไม่มีโฉนด สัญญายกให้ หรือเอกสารสืบสิทธิ์ครอบครองจากเจ้าของเดิมในอดีต
เอกสารการเงิน
- หลักฐานการชำระค่าใช้จ่ายรังวัด กรณีเป็นการยื่นคำร้องขอออกโฉนดเฉพาะรายนอกรอบโครงการเดินสำรวจ
ข้อควรระวังเมื่อถือครองที่ดินไม่มีโฉนด
การถือครองที่ดินมือเปล่าหรือที่ดินที่ไม่มีโฉนดครุฑแดง มีความเปราะบางทางข้อกฎหมายสูงมาก ซึ่งหากปล่อยปละละเลยไม่ดูแลให้ดี ก็มีโอกาสสูงที่จะสูญเสียสิทธิ์ทำกินไปแบบไม่รู้ตัว โดยมีข้อควรระวังสำคัญที่ต้องรู้คือเรื่องต่าง ๆ ต่อไปนี้ครับ
- เสี่ยงโดนแย่งสิทธิ์ครอบครองภายใน 1 ปี : ในกรณีของที่ดินมีโฉนด (น.ส.4) ผู้บุกรุกต้องอยู่อาศัยนานถึง 10 ปีจึงจะอ้างสิทธิ์ครอบครองปรปักษ์ได้ แต่สำหรับที่ดินมือเปล่า (เช่น น.ส.3, ส.ค.1 หรือ ภ.บ.ท.5) กฎหมายให้ความคุ้มครองน้อยกว่ามาก หากมีผู้บุกรุกเข้ามาแย่งการครอบครองและอยู่อาศัยเพียงแค่ 1 ปี โดยที่เจ้าของเดิมไม่ได้ดำเนินการฟ้องร้องขับไล่หรือเรียกคืนสิทธิ์ภายในกำหนด ก็จะสูญเสียสิทธิครอบครองให้แก่ผู้บุกรุกไปทันทีครับ
- เกิดข้อพิพาทเรื่องแนวเขตได้ง่าย : เนื่องจากที่ดินไม่มีโฉนดส่วนใหญ่ยังไม่มีการรังวัดด้วยระบบระวางรูปถ่ายทางอากาศหรือหมุดดาวเทียมที่แม่นยำ ความชัดเจนของอาณาเขตจึงมีน้อย ทำให้เสี่ยงต่อการเกิดปัญหาทะเลาะเบาะแว้ง และข้อพิพาทรุกล้ำแนวเขตกับที่ดินแปลงข้างเคียงได้ง่ายครับ
- มีความเสี่ยงที่จะถูกดำเนินคดีบุกรุกที่หลวง : หากที่ดินมือเปล่าผืนนั้นตั้งอยู่ใกล้กับแนวเขตป่าสงวนแห่งชาติ เขตอุทยานแห่งชาติ หรือที่สาธารณประโยชน์ เจ้าของที่ดินมีความเสี่ยงสูงที่จะถูกตรวจสอบและดำเนินคดีอาญาในข้อหาบุกรุกป่าไม้ได้ เนื่องจากไม่มีโฉนดครุฑแดงที่เป็นเอกสารสิทธิขั้นเด็ดขาดมาใช้เป็นหลักฐานยืนยันความถูกต้องกับภาครัฐครับ
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
1. ที่ดิน ภ.บ.ท.5 สามารถเปลี่ยนเป็นโฉนดได้ไหม?
ไม่สามารถนำไปเปลี่ยนเป็นโฉนดโดยตรงได้ครับ เพราะ ภ.บ.ท.5 เป็นเพียงใบเสร็จรับเงินภาษีไม่ใช่หนังสือแสดงสิทธิ์ แต่จะสามารถเปลี่ยนเป็นโฉนดได้ก็ต่อเมื่อ กรมที่ดินประกาศเปิดโครงการเดินสำรวจออกโฉนดในพื้นที่นั้น และเมื่อเจ้าหน้าที่ตรวจสอบแนวเขตอย่างละเอียดแล้วพบว่า พื้นที่ไม่ได้ตั้งอยู่ในเขตป่าสงวน เขตทหาร หรือที่ดินหวงห้ามของรัฐ จึงจะได้รับอนุมัติให้ออกโฉนดครุฑแดงได้ครับ
2. ซื้อที่ดินไม่มีโฉนดต้องไปโอนที่กรมที่ดินหรือไม่?
ขึ้นอยู่กับประเภทเอกสารที่คุณถือครองครับ หากที่ดินแปลงนั้นเป็น น.ส.3 หรือ น.ส.3 ก. กฎหมายบังคับว่าคู่สัญญาต้องเดินทางไปจดทะเบียนโอนสิทธิ์ต่อหน้าเจ้าพนักงาน ณ สำนักงานที่ดินเท่านั้นจึงจะถูกต้อง แต่ถ้าเป็นที่ดิน ส.ค.1 หรือ ภ.บ.ท.5 จะไม่สามารถโอนที่สำนักงานที่ดินได้ ทำให้การซื้อขายจะเสร็จสมบูรณ์ด้วยการทำสัญญาซื้อขายกันเองแล้วส่งมอบการครอบครอง ด้วยการส่งมอบเอกสารและย้ายเข้าทำกินในพื้นที่จริงครับ
3. ที่ดินไม่มีโฉนดเอาเข้าไฟแนนซ์หรือ Non-bank ได้ไหม?
ทำได้เฉพาะเอกสาร น.ส.3 และ น.ส.3 ก. กับผู้ให้บริการบางแห่งเท่านั้นครับ เนื่องจากบริษัท Non-bank ส่วนใหญ่จะเลือกรับเฉพาะ น.ส.3 ก. ที่มีระวางรูปถ่ายทางอากาศแน่ชัดเพื่อป้องกันความเสี่ยง ส่วนที่ดินประเภท ส.ค.1 หรือ ภ.บ.ท.5 บริษัทการเงินที่ถูกกฎหมายจะไม่รับพิจารณาเลยเนื่องจากมีความเสี่ยงเรื่องสิทธิ์ซ้อนครับ
4. แบบฟอร์มสัญญาซื้อขายที่ดินไม่มีโฉนด หาได้จากที่ไหน?
สามารถดาวน์โหลดแบบฟอร์มสัญญาซื้อขายทั่วไปมาปรับแต่งเนื้อหาได้ครับ แต่ภายในสัญญาต้องมีการระบุข้อความอย่างชัดเจนว่า “ผู้ขายยินยอมสละเจตนาครอบครองและส่งมอบสิทธิครอบครองให้แก่ผู้ซื้อ” เพื่อให้สอดคล้องกับข้อกฎหมายที่ดิไม่มีโฉนดครับ
5. เอกสาร น.ส.3 ก. สามารถเปลี่ยนเป็นโฉนดที่ดินได้ทันทีเลยไหม?
สามารถเดินทางไปยื่นเรื่องขอเปลี่ยนเป็นโฉนดได้ทันทีโดยไม่ต้องรอโครงการเดินสำรวจของรัฐบาลครับ เนื่องจาก น.ส.3 ก. มีการรังวัดคำนวณพิกัดด้วยภาพถ่ายทางอากาศที่แม่นยำและมีตำแหน่งระวางที่แน่นอนอยู่แล้ว ทำให้เจ้าของที่ดินสามารถนำเอกสารไปยื่นคำร้องขอออกโฉนดเฉพาะราย ณ สำนักงานที่ดินในพื้นที่ได้ตลอดเวลาทำการครับ
ที่ดินไม่มีโฉนด จัดการอย่างถูกต้องเพื่อดูแลให้ดีในระยะยาว
แม้ว่าที่ดินไม่มีโฉนดจะมาพร้อมกับข้อจำกัดทางกฎหมาย และข้อบังคับทางการเงินที่มากกว่าที่ดินโฉนดครุฑแดง แต่สำหรับผู้ที่ถือครองเอกสารรับรองสิทธิทำกินอย่าง น.ส.3 และ น.ส.3 ก. ทรัพย์สินของคุณก็ยังคงมีคุณค่าและมีสิทธิ์ตามกฎหมายที่จะนำมาขายหรือเปลี่ยนเป็นเงินก้อนเพื่อเสริมสภาพคล่องได้ ซึ่งหากคุณกำลังมองหาแหล่งทุนในระบบที่เข้าใจวิถีชีวิตของเกษตรกรและคนทำงาน ยืดหยุ่น และถูกต้องตามกฎหมาย เพื่อนแท้ เงินด่วน พร้อมอยู่เคียงข้างและให้บริการสินเชื่อโฉนดที่ดิน โดยที่คุณติดต่อผ่านช่องทางที่สะดวก พร้อมรับคำปรึกษาในเวลาที่ต้องการได้เลยครับ!
ติดต่อ เพื่อนแท้ เงินด่วน
- เบอร์โทรศัพท์ (Tel): 02-114-8988
- Line Official Account: @pueantae
- Facebook Page: เพื่อนแท้ เงินด่วน
- YouTube: เพื่อนแท้ เงินด่วน
- Website: https://www.puean.co.th/
- Application: เพื่อนแท้ เงินด่วน (รองรับทั้ง iOS และ Android)



